Ten artykuł powstał w ramach kampanii „Wielojęzyczność – naturalnie!”. Jest elementem działań finansowanych przez Ambasadę Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie.
Możesz pobrać go w wersji PDF klikając TUTAJ.
Dwujęzyczność w rodzinie to ogromna wartość, ale też źródło pytań i wątpliwości rodziców. Wielu z nich martwi się, czy używanie języka domowego nie zaszkodzi dziecku w nauce szkolnej. Padają pytania:
Czy powinniśmy rozmawiać z dzieckiem o szkole po polsku czy po angielsku?
W jakim języku lepiej czytać książki?
Czy pomagając w pracy domowej w języku domowym, nie utrudnimy nauki języka szkoły?
Odpowiedzi, jakie przynoszą badania, są spójne: utrzymywanie i rozwijanie języka domowego nie tylko nie przeszkadza w edukacji, ale wspiera osiągnięcia szkolne. Dwujęzyczność jest zasobem, który z czasem procentuje – pod warunkiem, że dziecko ma regularny i bogaty kontakt z oboma językami: poprzez książki, rozmowy na różne tematy czy wspólne odkrywanie wiedzy.
Dlaczego język domowy jest ważny?
Język, którym dziecko posługuje się w domu, to nie tylko narzędzie komunikacji, ale też fundament więzi rodzinnych i tożsamości. Dzieci, które mają silny język domowy, lepiej radzą sobie z nauką drugiego języka, ponieważ wiele umiejętności przenosi się między językami:
- świadomość dźwięków mowy (np. dzielenie wyrazów na sylaby, wskazanie, na jaką literę zaczyna lub kończy się słowo) – umiejętność bardzo ważna w nauce czytania,
- umiejętność opowiadania historii,
- rozumienie zasad gramatycznych,
- strategie uczenia się i zapamiętywania.
To oznacza, że dziecko, które potrafi opowiedzieć bajkę czy wyjaśnić regułę w języku domowym, może szybciej nauczyć się tego samego w języku szkoły.
Osiągnięcia edukacyjne dzieci dwujęzycznych
Badania z Wielkiej Brytanii pokazały, że na początku edukacji (około 11 roku życia) dzieci dwujęzyczne mogą mieć słabsze wyniki w testach szkolnych, ale w późniejszym etapie (ok. 16 lat) dorównują jednojęzycznym rówieśnikom, a często ich wyniki są nawet wyższe.
To potwierdzają też inne badania: adaptacja do języka szkoły wymaga czasu, ale już po 3–6 latach nauki większość dzieci dwujęzycznych radzi sobie równie dobrze jak dzieci jednojęzyczne. Warto podkreślić: dwujęzyczność nie tylko nie ogranicza, ale może sprzyjać rozwojowi umiejętności poznawczych – takich jak elastyczność myślenia czy umiejętność rozwiązywania problemów.
Prace domowe – w jakim języku je odrabiać?
Rodzice często wahają się, czy wspierać dziecko w nauce w języku domowym. Wyjaśnianie treści w języku domowym może pomóc dziecku zrozumieć zadanie lub tekst, zwłaszcza jeśli niektóre słowa w zadaniu nie są jeszcze dziecku znane. Oparcie się na rusztowaniu w postaci języka domowego może ułatwić dziecku zrozumienie nowych treści i stopniowe przenoszenie ich do języka szkoły. Zapisywanie odpowiedzi może odbywać się najpierw w języku domowym (jeśli dziecko potrafi pisać w tym języku), a następnie w języku szkoły, albo od razu w języku szkoły.
W jakim języku rozmawiać o szkole?
Najważniejsze, żeby rozmowy o szkole były regularne i swobodne – niezależnie od języka. Jeśli dziecko woli opowiadać o swoim dniu w języku domowym, to świetnie. Jeśli miesza języki, to naturalny etap rozwoju dwujęzyczności. Kluczem jest to, by dziecko czuło się zrozumiane i wspierane. Dzieciom często łatwiej jest opowiadać o wydarzeniach ze szkoły w języku, w którym przeżyły swój szkolny dzień – czyli w języku otoczenia. Jeśli chcesz konsekwentnie trzymać się polskiego w domu, możesz odpowiadać po polsku, a potem pomóc dziecku przełożyć wypowiedź lub podsunąć brakujące słowa.
Czytanie w jednym czy w dwóch językach?
Czytanie to jedno z najskuteczniejszych narzędzi wspierania rozwoju językowego. Dwujęzyczne dzieci korzystają podwójnie, gdy mogą czytać w obu językach: język szkolny daje im słownictwo potrzebne w edukacji, a język domowy wzbogaca wiedzę o świecie i wzmacnia tożsamość. Badania pokazują, że dzieci czytające regularnie w obu językach rozwijają bogatsze słownictwo, większą świadomość językową i lepsze umiejętności narracyjne.
Wskazówki praktyczne dla rodziców i nauczycieli
- Utrzymuj język domowy – rozmawiaj z dzieckiem w języku, w którym czujesz się naturalnie.
- Pomagaj w pracy domowej dwujęzycznie – treść omawiaj w języku domowym, zapis wykonuj w języku szkoły.
- Wspieraj czytanie w języku domowym – nawet kilka minut dziennie przynosi efekty.
- Akceptuj mieszanie języków – to normalny etap rozwoju, nie powód do zmartwień.
- Buduj pozytywne nastawienie do dwujęzyczności – pokazuj, że znajomość dwóch języków to atut.
Dwujęzyczność nie utrudnia edukacji – przeciwnie, stanowi bogactwo, które wspiera rozwój językowy, poznawczy i społeczny. Choć dzieci dwujęzyczne mogą potrzebować więcej czasu na początku swojej szkolnej drogi, długofalowe badania jasno pokazują: z czasem ich osiągnięcia dorównują, a często przewyższają osiągnięcia jednojęzycznych rówieśników.
Dlatego najważniejsze zadanie rodziców i nauczycieli to wspieranie dziecka w rozwijaniu obu języków – bo każdy z nich pełni inną, ale równie ważną rolę w jego edukacji i życiu.
Źródła:
Filippi, R., Ceccolini, A., Perry, R. C., & Thomas, M. S. (2025). The impact of multilingualism and socio-economic status on academic performance: evidence from the SCAMP and the national pupil databases. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 28(1), 53-72.
Oshchepkova, E. S., Kartushina, N. A., & Razmakhnina, K. O. (2023). Bilingualism and Development of literacy in children: a systematic Review. Psychology in Russia, 16(1), 3.
Zhang, K., Sun, X., Flores-Gaona, Z., Yu, C. L., Eggleston, R. L., Nickerson, N., … & Kovelman, I. (2025). Cross-linguistic transfer in bilingual children’s phonological and morphological awareness skills: a longitudinal perspective. Bilingualism: Language and Cognition, 28(2), 327-342.
Zhou, J., Mai, Z., Lau, E., Lum, C., Thian, A. L., & Yip, V. (2025). Cross-and Within-Language Associations Between Phonological, Lexical, and Grammatical Domains in Mandarin–English Bilingual Preschoolers in Singapore. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 68(2), 636-653.
Przedsięwzięcie jest finansowane ze środków Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Londynie.
Autorka: Joanna Kołak – jestem psycholożką i ekspertką od wychowania dzieci dwujęzycznych i wielojęzycznych; Jestem autorką ebooka Rozwój w dwóch językach, który kupisz w moim sklepie. Jeśli potrzebujesz indywidualnego podejścia zapraszam na konsultacje dla rodziców, w ramach których pomagam znaleźć rozwiązania i sposoby wsparcia dla Ciebie i Twojego dziecka.
